ПОЭЗИЯ ЖӘНЕ САХНА: «МЕН ДЕП ОЙЛА...» ФЕНОМЕНІ

Мемлекеттік академиялық қуыршақ театрының репертуарындағы «Мен деп ойла...» концерт-спектаклі – Мұқағали Мақатаев шығармашылығына арналған мазмұны терең, көрерменге ерекше әсер қалдыратын туынды. Бұл спектакльде ақынның жүректен шыққан сырлы өлеңдері сахналық әрекетпен, музыкамен және қуыршақ өнерімен үйлесіп, біртұтас көркем бейнеге айналады. Нәтижесінде көрермен тек өлең тыңдап қана қоймай, оны жан-жақты сезініп, өзінше қабылдайды. 

Спектакльдің мазмұны толықтай поэзияға негізделген. Ақынның әрбір өлең жолы сахнадағы әрекетпен байланысып, белгілі бір ой мен сезімді жеткізеді. Мұнда өлең тек мәтін емес, спектакльдің негізгі өзегі ретінде көрінеді. Көрермен ақын жырлары арқылы өмір, махаббат, сағыныш сияқты маңызды тақырыптарды тереңірек түсінуге мүмкіндік алады. Әр адам бұл спектакльден өзіне жақын ой тауып, рухани әсер алады.

Режиссер Марал Тауекелова спектакльде қуыршақ театрының түрлі мүмкіндіктерін тиімді пайдаланған. Әртүрлі қуыршақ түрлері – таяқ, марионетка, планшеттік және көлеңкелі қуыршақтар – сахнада қатар қолданылып, көрерменге ерекше әсер береді. Бұл тәсіл спектакльді қызықты әрі мазмұнды етіп қана қоймай, театр өнерінің даму жолын да көрсетеді.

Қуыршақ театры актерлерінің жұмысы ерекше шеберлікті талап етеді. Олар өз эмоцияларын тікелей емес, қуыршақ арқылы жеткізеді. Сондықтан дауыс ырғағы, сөйлеу мәнері, қимыл-қозғалыс өте маңызды рөл атқарады. «Мен деп ойла...» спектаклінде актерлер осының бәрін үйлестіріп, көрерменге әсерлі әрі шынайы туынды ұсынады. Қуыршақтардың қозғалысы мен музыка бір-бірімен үйлесіп, спектакльдің әсерін күшейтеді.

Спектакльдің тағы бір ерекшелігі – поэзия мен музыканың қатар қолданылуы. Ақын өлеңдері халыққа таныс әндермен байланыстырылып, сахнада ерекше атмосфера қалыптастырады. Бұл көрерменнің эмоциясына әсер етіп, спектакльді тереңірек қабылдауға мүмкіндік береді. Поэзия осылайша тек тыңдалатын емес, сезілетін өнерге айналады.

Сонымен қатар, спектакльде хореографиялық элементтер де маңызды орын алады. Қимыл мен би арқылы өлеңнің мағынасы ашылып, көрерменге түсінікті бола түседі. Поэзия, музыка және қимылдың үйлесуі сахнада біртұтас көркемдік жүйе қалыптастырып, көрерменді оқиғаға жақындатады.

Бұл спектакль 12 жастан асқан жасөспірімдер мен ересектерге арналған. Ол әр жастағы көрерменге әсер ете алады. Театр актері Шохан Құлназаров айтқандай, қуыршақ театры адамның бойындағы балаң сезімді қайта оятып, өмірге деген қызығушылығын арттырады. Осы тұрғыда спектакль тек өнер туындысы емес, рухани әсер беретін құрал ретінде де маңызды.

Спектакльде қуыршақтардың символикалық қимылдары арқылы ақын поэзиясындағы мұң, қуаныш, махаббат сияқты сезімдер көрерменге анық жеткізіледі. Бұл тәсіл күрделі өлеңдерді де түсінікті етіп, әр көрерменге ой салады. Қуыршақ театрының осындай мүмкіндігі оның ерекше өнер түрі екенін көрсетеді.

Спектакльдің маңызды қырларының бірі – оның тәрбиелік мәні. Ол көрерменді қазақ поэзиясын қайта оқуға, ұлттық құндылықтарды бағалауға жетелейді. Спектакль соңында көрерменнің ойында «Мен деп ойла...» деген сөз қалып, әр адамға өзінше әсер етеді.

Қорытындылай келе, «Мен деп ойла...» спектаклі – поэзия мен театрдың үйлесімді байланысын көрсететін маңызды туынды. Бұл спектакль көрерменге эстетикалық әсер беріп қана қоймай, терең ойға жетелейді. Осындай спектакльдер арқылы ұлттық өнеріміз дамып, жаңа деңгейге көтеріледі.

Абдинаги Алма, Темірбек Жүргенов атындағы ҚазҰӨА «Кинотеледраматургия» мамандығының 2 курс студенті