Антибиотиктер: бақылаусыз қолдану – жаһандық қауіп

Антибиотиктер – медицина тарихындағы еңмаңызды жаңалықтардың бірі. Олар алғаш рет ХХ ғасырда енгізіліп, көптеген жұқпалы аурулардыңөлім-жітімін күрт төмендетті. Бұрын емделмейтін саналған аурулар антибиотиктердің арқасында тиімді емделетін болды. Алайда уақыт өте келе бұл дәрілерді шамадан тыс және дұрыс қолданбау жаңа қауіптің – антибиотикке төзімділіктің пайда болуына әкелді. Антибиотиктер тек бактериялықинфекцияларға қарсы әсер етеді. Олар бактериялардың өсуін тежейді немесе толықжояды. Бірақ вирустық инфекцияларға, мысалы тұмау, ЖРВИ немесе COVID-19 сияқты ауруларға әсер етпейді. Соған қарамастан, көптеген адамдар антибиотиктерді кез келген ауру кезінде қабылдайды. Бұл – қазіргі қоғамдағы ең үлкен медициналық қателіктердің бірі.

Антибиотикке төзімділік: заманауи қауіп. Антибиотиктерді дұрыс пайдаланбаудың ең қауіптісалдарының бірі – антибиотикке резистенттіліктіңқалыптасуы. Бұл жағдайда бактериялар дәрілік заттарға бейімделіп, олардың әсеріне төтеп бере алады. Бүгінде бұл мәселе жаһандық деңгейде алаңдаушылық туғызып отыр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мәліметтері бойынша, антибиотикке төзімділік жыл сайын миллиондаған адамның өміріне қауіп төндіреді және болашақта негізгі өлім себептерінің біріне айналуы мүмкін.

Антибиотикке төзімділік тек медицина саласына ғана емес, экономикаға да әсер етеді. Ұзақ емдеу, қымбат дәрілер және аурудың асқынуы денсаулықсақтау жүйесіне қосымша жүктеме түсіреді.

Антибиотиктерді дұрыс қолданбау себептері.

Бұл мәселенің туындауына бірнеше фактор әсер етеді:

• халық арасында медициналық сауаттылықтыңтөмендігі;

• дәрігер кеңесінсіз өзін-өзі емдеу;

• антибиотиктерді еркін сатып алу мүмкіндігі;

• емдеу курсын толық аяқтамау;

• мал шаруашылығында антибиотиктердішамадан тыс қолдану.

Әсіресе ауыл шаруашылығында антибиотиктердің кеңінен қолданылуы қоршаған орта арқылы төзімді бактериялардың таралуына ықпал етеді.

Антибиотиктердің жанама әсерлері.Антибиотиктерді дұрыс қолданбау тек төзімділікке ғана емес, басқа да жағымсыз әсерлерге әкеледі:

• аллергиялық реакциялар;

• асқазан-ішек жолдарының бұзылуы;

• ішек микрофлорасының өзгеруі (дисбактериоз);

• бауыр мен бүйрекке жүктеменің артуы.

Сондықтан антибиотиктерді тек қажеттіжағдайда және дұрыс мөлшерде қолдану өте маңызды.

Фармация саласының рөлі.

Фармацевтер антибиотиктерді ұтымды қолдануды қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Олар:

• пациенттерге дұрыс кеңес беруі;

• дәрілік препараттарды дұрыс қолдану тәртібін түсіндіруі;

• өзін-өзі емдеудің қауіптілігін ескертуі тиіс.

Сонымен қатар фармация саласында жаңа буын антибиотиктерін әзірлеу және тиімділігін арттыру бағытында зерттеулер жүргізілуде.

Тұрақты даму және ұлттық саясат.Антибиотиктерді дұрыс пайдалану мәселесі БҰҰұсынған Тұрақты даму мақсаттарымен тығыз байланысты. Атап айтқанда, ТДМ–3 (Салауатты өмір және әл-ауқат) аясында инфекциялықаурулардың алдын алу және тиімді емдеу негізгіміндеттердің бірі болып табылады. Қазақстанда да бұл бағытта жүйелі шаралар қабылдануда. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халықденсаулығын қорғау, медициналық қызмет сапасын арттыру және профилактикалық мәдениетті дамыту қажеттігін атап өтуде.

Алдын алу және дұрыс қолдану қағидалары.Антибиотиктердің тиімділігін сақтау үшін әрбір азамат келесі ережелерді ұстануы тиіс:

• антибиотиктерді тек дәрігердіңтағайындауымен қабылдау;

• емдеу курсын толық аяқтау;

• дозаны өз бетінше өзгертпеу;

• вирустық ауруларда антибиотик қолданбау;

• басқа адамдардың дәрісін пайдаланбау;

• қалған антибиотиктерді кейінге сақтамау.

Қорытындылай келе, антибиотиктер – адамзаттың ең үлкен медициналық жетістіктерініңбірі. Алайда оларды дұрыс пайдаланбау бұл жетістікті қауіпке айналдыруы мүмкін. Антибиотикке төзімділік – тек дәрігерлердің ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ мәселесі. Сондықтан антибиотиктерді ұтымды қолдану мәдениетін қалыптастыру – бүгінгі күннің басты міндеттерініңбірі. Әрбір саналы шешім – болашақ ұрпақтыңденсаулығын сақтауға қосылған үлес.

Авторлары:

Әлшер Саят Бақытұлы, Лесбек Ельмира Маратқызы Ратова Амина Ринатовна – Фармацевтикалық өндіріс технологиясы мамандығының 4 курс студенттері

Жетекшілері:

Момбеков Сержан Есимбаевич, PhD.

Кантуреева Айгерим Мамытжановна, PhD.

Алимова Үрзия Суннатуллаевна, PhD. 

С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті,

Алматы қаласы