«Гамлет. Соңғы күндер…» 2025 жылдың үздік қойылымы

Әлемдік драматургия тарихындағы ең ұлы туындылардың бірі – Уильям Шекспир жазған «Гамлет» трагедиясы. Бұл шығарма ғасырлар бойы адамзаттың рухани ізденісін, ар мен жауапкершілік мәселесін, өмір мен өлімнің мәнін бейнелеген философиялық туынды ретінде бағаланып келеді. «Гамлет» – тек әдеби шығарма ғана емес, әлем мәдениеті мен театр өнерінде ерекше орын алатынклассикалық пьеса. Оның сюжеті мен идеясы әр дәуірде жаңаша түсіндіріліп, әр халықтың мәдени кеңістігінде өзіндік көркемдік сипатқа ие болды.

 Қазақстан театр өнерінде де «Гамлет» трагедиясы бірнеше рет сахналанып, әр кезеңде жаңа мазмұнмен толықтырылып отырды. Соның ішінде ерекше назар аударуға тұрарлық қойылымдардың бірі – Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры сахнасында қойылған «Гамлет. Соңғы күндер…» спектаклі. Бұл қойылым режиссер Дина Жұмабаева тарапынан заманауи көзқараспен сахналанып, классикалық шығарманың жаңа интерпретациясының жарқын үлгісі болды.

Аталған спектакль қазақ театр өнеріндегі батыл шығармашылық тәжірибенің бірі болып саналады. Себебі бұл театр көбіне балалар мен жасөспірімдерге арналған жеңіл жанрдағы қойылымдарымен танымал болса, бұл жолы режиссер ауыр философиялық мазмұндағы классикалық трагедияны сахнаға шығару арқылы көрерменге жаңа бағыттағы театрлық ой ұсынды. Мұндай шығармашылық шешім театрдың репертуарлық саясатының кеңейіп, көркемдік ізденістерге бет бұрғанын көрсетеді.

 «Гамлет. Соңғы күндер…» спектаклінің басты ерекшелігі – классикалық шығарманы заманауи тұрғыдан қайта пайымдауында. Режиссер бұл қойылымда Гамлет бейнесін тек кек алушы кейіпкер ретінде ғана емес, әділетсіздікке қарсы шыққан, қоғамдағы жалғандық пен екіжүзділікке төзе алмайтын тұлға ретінде көрсетеді. Бұл тұрғыда Гамлет бейнесі қазіргі заман жастарының ішкі күйін, өмірдің мәні туралы сұрақтарын және қоғамдағы әділет мәселесіне деген көзқарасын бейнелейді. Оның ішкі жан дүниесіндегі күмән мен сенімсіздік, жалғыздық пен жауапкершілік сезімі қазіргі қоғамдағы адам болмысының күрделі табиғатын көрсетеді.

Қойылымның көркемдік шешімдері ерекше символикалық мазмұнға ие. Сахна төбесінен салбырап тұрған қызыл кілемдер алыстан қарағанда қамал қабырғаларын еске түсіреді. Бұл элементтер қоғамдағы шектеулер мен тыйымдардың белгісі ретінде ұсынылған. Кейіпкерлердің сол «қамалдың ішінде» өмір сүріп жатқандай әсер қалдыруы  – олардың еркіндігі шектелгенін, әлеуметтік қысым мен моральдық жауапкершіліктің ауыртпалығын сезінетінін көрсетеді. Сонымен қатар қызыл түс бір мезетте өмір мен өлімнің, махаббат пен қақтығыстың символы ретінде қойылымның эмоционалдық атмосферасын күшейтеді.

 Сахнадағы жарық пен дыбыс шешімдері де спектакльдің әсерін күшейтуге бағытталған. Кейбір көріністерде жарықтың күрт өзгеруі, түтіннің пайда болуы және музыканың динамикалық қолданылуы драмалық шиеленісті арттырып, көрерменнің назарын сахнадағы әрекетке толықтай аударуға мүмкіндік береді. Мұндай тәсілдер спектакльдің заманауи театр эстетикасына сәйкес жасалғанын көрсетеді. Сонымен қатар қойылымдағы қозғалыс динамикасы жоғары деңгейде ұйымдастырылған: сахна бір сәтке де тоқтамайды, әрекеттер үздіксіз өзгеріп отырады. Бұл көрерменді үнемі сергек күйде ұстап, оқиғаға эмоционалдық тұрғыдан тартуға мүмкіндік береді.

Спектакльдің көркемдік деңгейін анықтайтын негізгі факторлардың бірі – актерлік ансамбльдің кәсіби шеберлігі. Басты рольді сомдаған актер Дархан Сүлейменов Гамлет бейнесін ерекше психологиялық тереңдікпен жеткізе білді. Оның кейіпкері бір мезетте нәзік әрі сезімтал, ал келесі сәтте ашуға толы, күйзелістен шаршаған адам ретінде көрінеді. Бұл бейне қазіргі заман адамының ішкі жан дүниесін дәл көрсететін образ ретінде қабылданады.

Полоний ролін орындаған актер Сафуан Рысбайұлы да спектакльде ерекше есте қалатын бейне жасады. Оның кейіпкері кейде ирониялық сипатта көрініп, кейде трагедиялық күйге енеді. Бұл актерлік шешім қойылымның драматургиялық құрылымын байытып, көрерменге жаңа әсер сыйлайды. Сонымен қатар спектакльдегі тағы бір ерекше режиссерлік жаңалық – Горацио бейнесінің жаңа интерпретациясы. Дәстүрлі нұсқада адал дос ретінде көрсетілетін бұл кейіпкер қойылымда жұмбақ әрі күмәнді тұлға ретінде ұсынылған. Бұл шешім көрерменді оқиғаның астарлы мағынасы туралы ойлануға мәжбүр етеді.

 Қойылымның жалпы көркемдік құрылымы классикалық драматургия мен заманауи театрлық тәсілдердің үйлесімінен тұрады. Режиссер сахналық әрекетті тек мәтін арқылы ғана емес, символдық бейнелер, пластикалық қозғалыстар және визуалды элементтер арқылы жеткізеді. Мұндай тәсілдер спектакльдің эмоционалдық әсерін күшейтіп, көрерменнің шығарманы тереңірек қабылдауына мүмкіндік береді.

 «Гамлет. Соңғы күндер…» спектаклі кәсіби театр сыншылары тарапынан жоғары бағаланып, бірнеше маңызды марапаттарға ие болды. 2025 жылы Ақтөбе қаласында өткен VII Халықаралық «BALAUSA» эксперименталды спектакльдер фестивалінде қойылым Қ. Шаңғытбаев атындағы арнайы жүлдеге ие болды. Сонымен қатар Қазақстан театр сыншыларының жылдық қорытындысы бойынша спектакль «Жыл қойылымы» номинациясының жеңімпазы атанып, елдегі ең үздік сахналық туындылардың бірі ретінде танылды. Бұл марапаттар спектакльдің көркемдік деңгейінің жоғары екенін және оның ұлттық театр өнеріндегі маңызды орын алатынын дәлелдейді.

 Қорыта айтқанда, «Гамлет. Соңғы күндер…» спектаклі – қазақ театр өнеріндегі маңызды шығармашылық жетістіктердің бірі. Ол классикалық шығарманы жаңаша көзқараспен сахналау арқылы көрерменге жаңа ой мен жаңа эмоция сыйлады. Бұл қойылым тек театр репертуарындағы кезекті туынды ғана емес, қазіргі қазақ сахна өнерінің даму бағытын айқындайтын мәдени құбылыс ретінде бағалануы мүмкін.

Әбілдахан Рамазан, «Театртану» мамандығының 3 курс студенті