Қазақ дәстүрлерінің қалыптасуы мен тарихи негіздері

Қазақ халқының салт-дәстүрлері ғасырлар бойы көшпелі өмір салтымен тығыз байланысты болып, табиғи ортаның, шаруашылықтың, әлеуметтік жағдайлардың өзгеруіне сәйкес дамып, әр кезеңде өзіндік ерекшеліктерге ие болды. Дәстүрлердің қалыптасуында ұлттың этникалық және әлеуметтік құрамы, діні мен ділі, тұрмыс-тіршілігі үлкен рөл атқарған. Қазақ қоғамында әрбір дәстүрдің тәрбиелік мәні зор болды. Әр рәсім адамды моральдық және рухани тұрғыда тәрбиелеуге, қоғамның тәртібін сақтауға бағытталған.

Көшпелі өмір салты қазақтың рухани өмірінде де із қалдырды. Көшпенді қазақтар табиғатпен тығыз байланыста болғандықтан, олардың дәстүрлері көбінесе табиғаттың құбылыстарына, жыл мезгілдеріне, мал шаруашылығына сәйкес келді. Мысалы, көктем мен күз мезгілінде орындалатын «көрісу» және «наурыз мейрамы» сияқты дәстүрлер жыл мезгілінің ауысуына, табиғаттың жаңғыруына байланысты қалыптасқан. Бұл мейрамдар мен дәстүрлер арқылы қазақтар табиғаттың құдіретін құрметтеп, оның күштеріне табынған.

Қазақ қоғамында дәстүрлердің қалыптасуына тағы бір маңызды фактор – әлеуметтік құрылымдар мен туыстық байланыстар. Қоғамның негізі болып табылатын ру-тайпалық жүйе дәстүрлердің сақталуы мен берілуіне ықпал етті. Әрбір ру өз дәстүрлерін ұрпақтан ұрпаққа беріп, оны сақтаудың басты міндеті ретінде санады. Құдалық салты арқылы екі ру арасында туыстық байланыс орнатып, қоғамдағы әлеуметтік тәртіпті нығайтты.