16 жасқа дейінгі балаларға әлеуметтік желілерді пайдалануды тыйым салынады

Әлемде цифрлық технология мен әлеуметтік желілердің ықпалы күннен-күні артып жатқандықтан, көптеген ел үкіміеті балалар мен жасөспірімдер үшін интернетке бақылауды күшейте түсті. Осындай елдердің бірі – Түркия. Елде 16 жасқа дейінгі балаларға әлеуметтік желілерді пайдалануды тыйым салуды жоспарлап отыр, деп хабарлайды MadeniPortal.kz kaz.inform.kz-ке сілтеме жасап. 

Түркия өнеркәсіп және технология министрлігінің мәлімдеуі бойынша:

- 13 жасқа дейінгі балаларға әлеуметтік желілерге толық тыйым салу;

- 13-тен 16-ға дейінгі жасөспірімдерге тек ата-аналарының келісімі мен бақылау құралдары қосылған жағдайда шектеулі пайдалануға рұқсат беру;

- әлеуметтік желілерде аккаунт ашқанда жасын дәлелдеу жүйесін енгізу;

- цифрлы платформаларда жаңа талаптарды, соның ішінде контентті сүзгіден өткізу мен техникалық шектеулерді орындауға міндеттеледі.

Түркияның өнеркәсіп және технология министрі Мехмет Фатих Каджырдың айтуынша, заң жобасының басты мақсаты – балалардың психикалық денсаулығын қорғау және киберқауіптерден сақтандыру.

Бұл заң жобасы 2026 жылы енгізілмек.

Тыйым салу себептері

Сарапшылардың пікірінше, жасөспірімдер лайктар мен жазылушыларға тәуелді болып барады. Өзгелермен үнемі салыстыру оларда уайым, депрессия тудырып, өзін-өзі бағалауға теріс әсер етеді. Цифрлық тәуелділік оқу үлгеріміне де кері әсер етіп, экран алдында көп уақыт өткізу концентрацияны төмендетеді, ұйқы мен жетістіктерді нашарлатады, ал онлайн-араласу өмірдегі шынайы қарым-қатынасты алмастырып барады.

Түркия билігі 16 жасқа дейінгі балаларға әлеуметтік желілерге шектеу қою осы жағымсыз үрдісті тоқтатуға көмектеседі деп есептейді. Билік бұл қадам жасөспірімдердің психикасын қорғап, кибербуллинг пен жасанды талаптарды азайтып, жастарды спортқа, шығармашылыққа, оқуға және шынайы қарым-қатынасқа бағыттайды деп сенеді.

Алайда осы заңның нәтижесі бақылаудың қаншалықты қатаң болатынына байланысты. Жасөспірімдер VPN, фейк аккаунттар немесе ата-аналарының құрылғылары арқылы шектеулерді оңай айналып өтуі мүмкін. Сондықтан балалардың әлеуметтік желілерге қолжетімділігін шын мәнінде шектей алатын сенімді верификация жүйесі қажет.

Ең басты мәселе – жас мөлшері растау

Әлеуметтік желілер тыйымы тиімді болуы үшін үкімет ірі технологиялы компаниялармен жұмыс істеп, жасқа қатысты нақты жүйелер енгізуі тиіс.

Қазір бірнеше әдіс қарастырылып жатыр:

– жасын сыртқы келбет арқылы анықтайтын жасанды интеллектіні қолдану – этикалық сұрақтарды тудырады;

– жеке куәлік немесе басқа құжаттарды жүктеу – киберқауіпсіздікке қауіп төндіреді;

– ата-ананың көмегімен, мысалы банк картасы немесе мемлекеттік ID арқылы растау.

Бұл тәсілдердің кез келгені деректердің тарап кету қаупімен байланысты. Мемлекеттік және жеке сәйкестендіру мәліметтерін халықаралық компаниялардың бұлтты сервистерінде сақтау қолжетімділік қаупін арттырып, пайдаланушылардың құпиялылығына қауіп төндіруі мүмкін.