2025 жыл – "Ұлы тұрақсыздық" дәуіріндегі Қазақстанның стратегиялық кристалдануы

2025 жыл жаһандық саяси картадағы тектоникалық жылжулар мен халықаралық құқық жүйесінің эрозиясы жағдайында Қазақстан Республикасы үшін сындарлы кезең болды. Президент Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың осы жылғы қызметі, ең алдымен, ұлттық мүддені қорғаудың жаңа, анағұрлым прагматикалық және қатаң "қорғаныс стратегиясын" қалыптастырумен ерекшеленді. Әлемдік геосаясаттағы "Орта державалардың" (Middle Powers) рөлінің артуы аясында, Қазақстан өзінің дипломатиялық және экономикалық субъектілігін барынша айқындауға ұмтылды.

Бұл жыл Қазақстан үшін мерейтойлық даталармен – Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жеңістің 80 жылдығымен және Біріккен Ұлттар Ұйымының 80 жылдығымен тұспа-тұс келді. Алайда, тарихи жадыны жаңғырту шаралары тек салтанатты сипатта емес, жаһандық бейбітшілік пен сенімді қалпына келтіруге бағытталған өткір саяси үндеулермен астасып жатты. Мемлекет басшысы өзінің "Ana Tili" және "Egemen Qazaqstan" газеттеріне берген бағдарламалық сұхбаттарында 2025 жылдың еліміз үшін "экономикалық серпіліс" және "құқықтық тәртіп" жылы болатынын меңзеген еді. Мемлекет басшысы "Ana Tili" газетіне берген жыл басындағы сұхбатында:

Жыл қорытындысы көрсеткендей, мемлекеттік басқару жүйесі экзистенциалды сын-қатерлерге – климаттық өзгерістерден туындаған су тапшылығы мен су тасқындарына, энергетикалық тапшылыққа және геосаяси қысымға төтеп бере алды. "Әділетті Қазақстан" доктринасы декларативті фазадан нақты институционалдық реформалар фазасына өтті: бір палаталы парламентке көшу бастамасы, жаңа Салық кодексінің қабылдануы және АЭС құрылысы бойынша тарихи шешімнің қабылдануы соның дәлелі. Осы есепте біз Президенттің 2025 жылғы қызметін сыртқы саяси маневрлер, ішкі институционалдық жаңғыру және экономикалық прагматизм призмасы арқылы терең көруді ұсынамыз.

ГЕОСАЯСИ МАНЕВРЛЕР: ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖАҢА ӘЛЕМДІК ТӘРТІПТЕГІ ОРНЫ

Қазіргі халықаралық қатынастар жүйесінің фрагментациясы (geopolitical fragmentation) жағдайында Қазақстанның сыртқы саясаты классикалық "көпвекторлылықтан" анағұрлым күрделі "стратегиялық теңгерімдеу" (strategic balancing) және "геоэкономикалық дипломатия" моделіне ауысты. 2025 жылы Ақорданың сыртқы саяси белсенділігі үш негізгі ось бойынша өрбіді: жаһандық институттарды реформалау жөніндегі бастамалар, ұлы державалармен (АҚШ, Қытай, Ресей) қатынастардағы прагматизм және түркі-ислам әлеміндегі интеграциялық процестер.

"Орта держава" дипломатиясы: БҰҰ реформасы және су қауіпсіздігі

2025 жылы Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық аренада Қазақстанды жауапты "Орта держава" (Middle Power) ретінде орнықтыруға басымдық берді. Бұл концепция елдің әскери қуатына емес, дипломатиялық ықпалына, медиаторлық әлеуетіне және жаһандық мәселелерді шешудегі бастамашылдығына негізделген.

Халықаралық Су Ұйымы бастамасы. Мемлекет басшысының 2025 жылғы ең маңызды жаһандық бастамасы – БҰҰ аясында арнайы Халықаралық Су Ұйымын құру ұсынысы болды. Ашхабадта өткен форумда сөйлеген сөзінде Президент мәселенің өзектілігін былайша дәйектеді:

Тоқаевтың пайымдауынша, қазіргі таңда БҰҰ құрылымында су ресурстарын басқарумен айналысатын дербес агенттік жоқ, тек 30-дан астам түрлі құрылымдарды біріктіретін "БҰҰ-Су" (UN-Water) үйлестіру механизмі ғана жұмыс істейді. Орталық Азияның климаттық осалдығын және трансшекаралық өзендерге (Сырдария, Әмудария, Ертіс, Іле) тәуелділігін ескере отырып, Қазақстан су дипломатиясын жаһандық қауіпсіздіктің ажырамас бөлігі ретінде қарастырады. Астананың бұл ұсынысы су мәселесін техникалық деңгейден жоғары саяси деңгейге шығаруды және болашақ "су соғыстарының" алдын алуды көздейді.

Сонымен қатар, Тоқаев БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесін реформалау қажеттілігін тағы да нақтылады. Ол "Орта державалардың" дауысы БҰҰ шешімдерінде көбірек ескерілуі тиіс екенін және Ұйымның Жарғысын қазіргі геосаяси шындыққа сәйкестендіру керектігін баса айтты.

Америкалық "The Central Asia-Caucasus Analyst" орталығының сарапшысы Анна Харви Тоқаевтың бұл қадамын «Қазақстанның ірі державалар арасындағы тепе-теңдікті сақтай отырып, жаһандық күн тәртібін қалыптастырушы тәуелсіз ойыншы ретіндегі рөлін бекіту әрекеті» деп бағалады.

Экономикалық Ынтымақтастық Ұйымына (ЭЫҰ) төрағалық. 2025 жылы Қазақстан 10 мемлекетті біріктіретін (Түркия, Иран, Пәкістан және Орталық Азия елдері) Экономикалық Ынтымақтастық Ұйымына төрағалық етті.9 Қазақстан төрағалығының басымдығы – аймақаралық сауданы дамыту және көлік дәліздерін әртараптандыру болды. Әсіресе, Ауғанстан арқылы өтетін көлік маршруттарын және Каспий маңы инфрақұрылымын дамыту мәселелеріне ерекше назар аударылды. Бұл Қазақстанның "жаһандық оңтүстікпен" байланысын нығайтуға бағытталған стратегиялық қадам болды.

Ұлы державалармен теңгерім: c5+1 және стратегиялық әріптестік. 2025 жыл АҚШ пен Қытай арасындағы стратегиялық бәсекелестіктің және Ресей мен Батыс арасындағы текетірестің шиеленісуімен сипатталса да, Қ. Тоқаев барлық тараптармен сындарлы қатынастарды сақтап, ұлттық мүддені "арағайындық" емес, "прагматизм" арқылы қорғады.

АҚШ: C5+1 және Критикалық минералдар. 2025 жылдың қарашасында Вашингтонда өткен C5+1 саммиті (Орталық Азия + АҚШ) Қазақстан-Америка қатынастарындағы бетбұрысты кезең болды. Президент Тоқаев пен АҚШ Президенті Дональд Трамптың кездесуі дипломатиялық хаттамадан гөрі, нақты "мәмілелерге" (transactional diplomacy) негізделді.

Саммиттің басты нәтижесі – "C5+1 Критикалық минералдар диалогы" аясындағы келісімдер. Қазақстан өзін әлемдік нарыққа сирек кездесетін металдарды (литий, кобальт, титан) жеткізуші балама көз ретінде ұсынды. Бұл келісімдер Қазақстанға батыстық технологиялар мен инвестицияларды тартуға мүмкіндік берсе, АҚШ үшін Қытай мен Ресейге тәуелділікті азайтудың жолы болды. Трамп әкімшілігімен "сауда және инвестиция" тілінде сөйлесу Тоқаевтың прагматизмінің айқын көрінісі болды.

Қытай: "Алтын отыз жылдық" және инфрақұрылым. Қытаймен қарым-қатынас 2025 жылы стратегиялық серіктестіктің жаңа деңгейіне көтерілді. Маусым айында Си Цзиньпиннің Астанаға сапары және тамыз айында Тоқаевтың Қытайға (Тяньцзинь және Бейжің) сапары барысында екі ел арасындағы тауар айналымын екі есе арттыру мақсаты қойылды.

Қазақстан мен Қытай 24 жаңа келісімге қол қойды, оның ішінде "Бір белдеу, бір жол" бастамасы аясындағы көлік инфрақұрылымын дамыту және атом энергетикасы саласындағы ынтымақтастық бар. Қытайлық CNNC корпорациясының Қазақстандағы екінші АЭС құрылысына қатысу мүмкіндігі  Ақорданың энергетикалық серіктестерді әртараптандыру саясатын көрсетеді. Тоқаев Қытайды тек экономикалық серіктес қана емес, аймақтық қауіпсіздіктің кепілі ретінде де қарастырады.

Британдық Ұлыбритания Парламентінің Сауда өкілі Лорд Джон Олдердайс (John Alderdice) Қазақстанның геосаяси маңызы туралы: «Қазақстан, Қырғызстан және Өзбекстанның Лондон қор биржасында 10 миллиард доллар жинауы – өңірдің қосылу (connectivity) жобаларына деген сенімнің көрінісі. Қазақстан тек "қатты" инфрақұрылым емес, сауда ережелерін үйлестіру сияқты "жұмсақ" инфрақұрылымда да көшбасшылық танытуда», – деп мәлімдеді.   

Ресей: Одақтастық және ЕАЭО төрағалығы. Ресеймен қарым-қатынас одақтастық және тарихи көршілестік призмасы арқылы дамыды. 2025 жылдың желтоқсанында Санкт-Петерборда өткен кездесулерде Қазақстанның 2026 жылы Еуразиялық Экономикалық Одаққа (ЕАЭО) төрағалық етуге дайындығы талқыланды. Президент Тоқаев ЕАЭО-ны саясиландырмау ұстанымын берік ұстанып, одақтың тек экономикалық тиімділікке негізделуі тиіс екенін атап өтті.

В. Путинмен кездесуде екі ел арасында "күрделі мәселелердің жоқтығы" айтылғанымен, энергетика саласындағы ынтымақтастық (АЭС құрылысы) ерекше назарда болды. Қазақстанның бірінші АЭС құрылысын басқару үшін ресейлік "Росатом" бастаған халықаралық консорциумды таңдауы Мәскеумен стратегиялық байланыстың тереңдігін көрсетті. Дегенмен, Тоқаев бұл шешімді "халықаралық консорциум" форматында қабылдау арқылы (Франция, Қытай, Оңтүстік Корея компанияларының қатысуымен) геосаяси тәуекелдерді теңгерімдеуге тырысты.

Еуропалық Одақ. Қазақстанның ең ірі сауда және инвестициялық серіктесі ретіндегі позициясын сақтап қалды. 2025 жылы өткен 22-ші Ынтымақтастық комитетінің отырысында және ЕО арнайы өкілдерінің сапарлары барысында "Орта дәлізді" (Middle Corridor) дамыту және сирек металдарды игеру мәселелері талқыланды.

Батыспен де қарым-қатынасты ұстанған Тоқаевтың саясаты межелі бағытта қалды. Мысалы, ол Ұлыбританияда өткен G20 саммитіне қатысуға шақырылғаны, АҚШ-тағы іс-шараларға қатысқаны хабарланды (жоғары лауазымды тұлғалармен кездесті). Бұл ретте Украина дақпыртына байланысты Қасым-Жомарт Тоқаев дипломатиялық жолмен бейбітшілік іздеуді қолдады. Ол 2025 жылғы БҰҰ Бас Ассамблеясы шеңберінде Украина Президенті В.Зеленскиймен кездесу өткізіп, қақтығысты тоқтату жөнінде әрі қарай дипломатиялық жұмыс жүргізуді ұсынды. Кездесуден кейін Зеленский өзінің әлеуметтік желісінде екі ел басшыларының «әділ әрі орнықты бейбітшілік» туралы пікір алысып, Қазақстандық компаниялардың Украинаны қалпына келтіруге қатысу мүмкіндігін талқылағанын жазды.

Жапониямен жақындасу. 2025 жылдың желтоқсанында Президент Тоқаевтың Жапонияға жасаған мемлекеттік сапары және "Орталық Азия – Жапония" саммитіне қатысуы Азиялық вектордың күшеюін көрсетті. Жапониямен ынтымақтастық жоғары технологиялар трансферті, жасанды интеллект және суды үнемдеу технологиялары саласындағы тәжірибе алмасуға бағытталды. Токио қаласында Жапония Императоры Нарухито қабылдауында болған Тоқаев Қазақстанның Күншығыс елі тәртібін үлгі тұтатынын, екі халықтың ежелден «өзара құрмет пен әртүрлі саладағы табысты ынтымақтастыққа» негізделген достық байланысы бар екенін айтты. Император Нарухито болса Тоқаевтың сапары екі ел арасындағы қарым-қатынасты жаңа деңгейге шығаруға сеп болатынын атап өтті.

Жалпы алғанда, Тоқаев 2025 жылы Қазақстанды халықаралық сахнада «тартылу орталығы емес, сенімді әрі тең серіктес» ел ретінде көрсетуге атсалысты: ол дипломатия дәстүріне сүйене отырып барлық мемлекеттермен «өзара сенім мен құрметке негізделген» өзара тиімді қатынастар орнатуды алға тартты.

ИНСТИТУЦИОНАЛДЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК КЕЛІСІМ

Ішкі саясатта 2025 жыл институционалдық реформалардың тереңдеуімен және "Әділетті Қазақстан" құрылымының құқықтық қаңқасының бекітілуімен ерекшеленді. Президент Тоқаев саяси жүйені "суперпрезиденттік" модельден оңтайландырылған және теңгерімді билік жүйесіне көшіру процесін жалғастырды.

Саяси архитектураның трансформациясы: Бір палаталы Парламент. 2025 жылғы қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында Мемлекет басшысы еліміздің саяси тарихындағы ең маңызды бастамалардың бірін көтерді – Парламентті бір палаталы жүйеге көшіру және бұл мәселені 2027 жылғы жалпыұлттық референдумға шығару.

Реформаның негіздемесі мен сараптамалық баға:

1.   Басқару жеделдігі: Қазіргі геосаяси турбуленттілік пен дағдарыстық жағдайларда екі палаталы (Сенат және Мәжіліс) жүйе заң қабылдау процесін тым ұзаққа созады. Тоқаевтың пікірінше, бір палаталы парламент заң шығару циклін жеделдетіп, шешім қабылдаудың икемділігін арттырады.

2.   Институционалдық эволюция: Сенат 1990-жылдардағы тұрақсыздық кезеңінде "сақтандырғыш" рөлін атқарды. Қазіргі таңда саяси жүйе жетілді, сондықтан жоғарғы палатаның қажеттілігі төмендеді.

3.   Демократияландыру ма, әлде орталықтандыру ма? Сарапшылар қауымдастығында бұл реформаға қатысты пікірлер екіге жарылды. Ресми ұстаным бойынша, бұл Мәжілістің (және саяси партиялардың) рөлін күшейтеді. Алайда, кейбір тәуелсіз сарапшылар бір палаталы жүйе "тежемелік пен тепе-теңдік" механизмін әлсіретіп, атқарушы биліктің парламентке ықпалын арттыруы мүмкін деп қауіптенеді.

Президент Тоқаев бұл реформаның "аса күрделі" екенін мойындап, оны асығыс емес, кең қоғамдық талқылау және жұмыс топтары арқылы мұқият дайындауды тапсырды. Бұл қадам "Күшті Президент – Ықпалды Парламент – Есеп беретін Үкімет" формуласын түпкілікті бекітуге бағытталған.

Қоғамдық диалог және Идеология: Ұлттық құрылтай. 2025 жылғы наурыз айында Бурабайда өткен Ұлттық құрылтайдың төртінші отырысы мемлекеттік идеологияның жаңа бағыттарын айқындады. Құрылтай тек консультативті орган емес, нақты саяси шешімдер қабылданатын алаңға айналды.

"Адал азамат" тұжырымдамасы: Қоғамдық сананы жаңғырту, заң үстемдігін орнату және "әлеуметтік архаизммен" күрес (вейптерге тыйым салу, тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заңды қатайту) басты назарда болды.

Өңірлік саясат: Шекаралас аумақтарды дамыту жөніндегі жаңа заңның қабылдануы және өңірлік инфрақұрылымды жаңғырту (жылу-электр орталықтарын жөндеу) мәселелері талқыланды.

Тарихи әділдік: Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын дәріптеу және ЮНЕСКО тізіміне енгізу жұмыстары жалғасты.

Әлеуметтік тұрақтылық және Еңбек қатынастары. 2025 жыл Президент Жарлығымен "Жұмысшы мамандықтар жылы" деп жарияланды. Бұл шешім техникалық және кәсіби білім беруді дамытуға, жұмысшы таптың мәртебесін көтеруге бағытталды. Дегенмен, еңбек нарығындағы жағдай күрделі күйінде қалды.

Еңбек даулары: Батыс Қазақстандағы (әсіресе "West Oil Software" компаниясындағы) ереуілдер мен наразылықтар әлеуметтік шиеленістің ошақтары сақталғанын көрсетті. Инфляцияның жоғары деңгейі және жалақының өмір сүру құнына сәйкес келмеуі басты себеп болды. Үкімет күштік әдістерден гөрі, медиация және үшжақты комиссиялар арқылы мәселелерді шешуге тырысты.

Активтерді қайтару: Заңсыз иемденілген активтерді қайтару жөніндегі комиссияның жұмысы нәтижесінде 2025 жылы мемлекетке қосымша қаражат қайтарылды. Арнайы мемлекеттік қорға түскен 220 миллиард теңгеден астам қаржы әлеуметтік инфрақұрылым (мектептер, ауруханалар) құрылысына бағытталды. Бұл қоғамдағы әлеуметтік әділеттілік сезімін ішінара қалпына келтіруге септігін тигізді.

Әлеуметтік саясат бағытында Тоқаев қомақты өзгерістерді назарға алды. Президент 8 қыркүйектегі Жолдауында әлеуметтік төлемдерді рационализациялау керектігін айтты: қазіргі кезде әлсіз әлеуметтік топтарға бірнеше жүздеген түрлі жеңілдіктер енгізілгенін сынға алды. Ол артық төлемдердің көптігі «енді мектеп, аурухана салуға жұмсалуға тиіс қыруар қаражатты ысырап ету» екенін, және әлеуметтік жеңілдіктерді көбейту елде «жалқаулық пен масылдыққа» жол беретінін атап өтті. «Осылайша, біз өзіміз жалқаулық пен масылдыққа жол беріп отырмыз» деген президент сөзі ел ішінде әлеуметтік қолдауды күшейту кезінде еңбекке ынталандыратын жаңа тәсілді белгіледі. Сонымен қатар, 2025 жылы зейнетақы мен жәрдемақы мөлшері де артты. Мысалы, келер жылдан бастап ең төменгі зейнетақы 62 771 теңгеге дейін (2024 жылы 57 853), ал базалық зейнетақы төлемі 32 360 теңгеге дейін ұлғайтылатыны хабарланды. Мемлекет мұнымен қоса кедейлік шегіндегі азаматтарға бағытталған төлемдерді өсіруді көздеп, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін тұрақты етуге күш салды.

Стратегиялық инфрақұрылым: АЭС және Су қауіпсіздігі

2024 жылғы референдумда халықтың қолдауына ие болғаннан кейін, 2025 жылы Үкімет АЭС құрылысы бойынша тарихи шешім қабылдады. Алматы облысының Үлкен ауылындағы бірінші АЭС құрылысын басқару үшін ресейлік "Росатом" корпорациясы бастаған халықаралық консорциум таңдалды.

Кесте 1. АЭС құрылысы бойынша халықаралық консорциум құрылымы

Бұл "көпжақты" шешім Тоқаевтың геосаяси теңгерім саясатының айқын көрінісі болды.

Су қауіпсіздігі және Климат

2025 жылдың көктеміндегі алапат су тасқындарынан 4 кейін, сәуір айында Президент жаңа Су кодексіне қол қойды. Жаңа заңнама суды үнемдеу технологияларын енгізуді міндеттеп, су ресурстарын басқарудың қатаң механизмдерін бекітті.

ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПРАГМАТИЗМ: ИНВЕСТИЦИЯ ЖӘНЕ ЖАҢА ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ

2025 жылғы экономикалық саясаттың өзегі – мемлекеттік бюджеттің тұрақтылығын қамтамасыз ету, фискалдық тәртіпті күшейту және көлік-логистикалық әлеуетті монетизациялау болды.

Макроэкономикалық жағдай: Өсім және Инфляция

2025 жылдың 9 айының қорытындысы бойынша ұлттық экономика тұрақты өсім динамикасын көрсетті. Алайда, инфляциялық қысым және сыртқы нарықтардағы тұрақсыздық негізгі тәуекел факторлары болып қалды.

Кесте 2. 2025 жылғы негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер (9 ай қорытындысы бойынша)

Фискалдық реформа: Жаңа Салық кодексі

Жылдың ең маңызды экономикалық оқиғасы – 2025 жылдың шілдесінде қабылданып, 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енетін Жаңа Салық кодексі болды. Бұл құжат "әділетті салық салу" қағидатын енгізуге бағытталған.

Негізгі өзгерістер:

·  Прогрессивті жеке табыс салығы (ЖТС): Жылына 35,2 млн теңгеден жоғары табыс табатын азаматтар үшін салық мөлшерлемесі 10%-дан 15%-ға дейін өседі.

·  Дивидендтерге салық: Жоғары дивидендтерден (954 млн теңгеден жоғары) алынатын салық 5%-дан 15%-ға дейін ұлғайтылды.

·  Цифрлық салық (Google Tax): Қазақстанда қызмет көрсететін шетелдік интернет-компаниялар үшін ҚҚС төлеу міндеттемесі күшейтілді.

·  Жалпыға бірдей декларациялау: 2025 жылдан бастап активтер мен міндеттемелер туралы декларацияны тапсырушылар санаты кеңейтілді.

Бұл реформалар бюджеттің мұнайға тәуелділігін азайтуға және "байлар көбірек төлейді" принципін жүзеге асыруға бағытталған.

Көлік-логистика және Цифрлық егемендік

Орта дәліз (TITR) серпілісі

Ресейге қарсы санкциялар жағдайында "Орта дәліздің" геоэкономикалық маңызы артты. 2025 жылдың 9 айында бұл бағыт бойынша жүк тасымалы 6%-ға өсіп, 2.65 миллион тоннадан асты. Дүниежүзілік банктің болжамы бойынша, инфрақұрылымға (Ақтау, Құрық порттары, "Достық-Мойынты" теміржолы) салынған инвестициялардың арқасында дәліздің өткізу қабілеті 2030 жылға қарай үш еселенуі мүмкін.

Суперкомпьютер және AI. 2025 жылдың шілдесінде Қазақстан Орталық Азиядағы ең қуатты суперкомпьютерді іске қосты. Бұл жоба БАӘ-нің "Presight AI" компаниясымен (G42 тобы) бірлесіп жүзеге асырылды. Суперкомпьютер мемлекеттік "үлкен деректерді" (Big Data) өңдеуге, ғылыми зерттеулерге және ұлттық жасанды интеллект моделін (KazLLM) дамытуға мүмкіндік береді. Президент Тоқаев бұл қадамды "цифрлық егемендікті" қамтамасыз етудің кепілі деп атады.

Цифрлық дамуға ерекше ден қойылды. 2025 жылғы Жолдауда Тоқаев Қазақстанды үш жыл ішінде түгелдей цифрлық елге айналдыру міндетін қойды. Осы міндетті іске асыру үшін ол Үкімет құрамында Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігін құруды тапсырды. Президенттің айтуынша, қазіргі жаһандық бәсекелестік жағдайында жасанды интеллект технологияларын барлық салаға кеңінен енгізбейінше бәсекеге қабілетті болу мүмкін емес, сондықтан «үш жылдың ішінде Қазақстан міндетті түрде толық цифрлық мемлекетке айналуы керек». Мемлекеттік басқару мен қызмет көрсету салаларын цифрландыруға арналған бағдарламалар қабылданып, цифрлық платформалар мен деректерді талдау жүйелері кеңейтілді.

Жалпы алғанда, Мемлекет басшысы Қ.К. Тоқаевтың 2025 жылғы қызметі оның "Стратегиялық Дағдарыс Менеджері" және "Жүйелі Реформатор" ретіндегі рөлін айқындады.

1.   Геосаяси субъектілік: Президент Қазақстанды жаһандық қайшылықтардың құрбаны болудан сақтап қана қоймай, оны халықаралық процестердің белсенді қатысушысына (Су агенттігі бастамасы, C5+1 келісімдері) айналдырды. "Орта держава" концепциясы теориядан практикаға көшті.

2.   Институционалдық жетілу: Бір палаталы парламентке көшу және жаңа Салық кодексі сияқты күрделі әрі қоғамда пікірталас тудыратын шешімдер Президенттің папулизмнен аулақ, ұзақ мерзімді мемлекеттік мүддені көздейтін саясаткер екенін көрсетті.

3.   Экономикалық трансформация: Шикізаттық экономикадан "ақылды экономикаға" (AI, атом энергетикасы, транзит) өту процесі нақты жобалармен бекіді.

2025 жыл – Қазақстан үшін "өтпелі кезеңнің" аяқталып, жаңа тарихи дәуірдің – прагматизм, жауапкершілік және ұлттық мүддені қатқыл қорғау дәуірінің басталғанын білдіреді. Алдағы уақыттағы басты міндет – қабылданған ауқымды реформалар мен халықаралық келісімдерді сапалы жүзеге асыру және қоғамның билікке деген сенімін жоғары деңгейде сақтау болмақ.