Күзгі көңілсіздік қайдан пайда болады? Көңіл-күйді жақсартудың 7 қарапайым тәсілі

Күздің келуі табиғаттың түрленуімен бірге күннің қысқаруын, ауа райының салқындауын және күнделікті өмір ырғағының өзгеруін әкеледі. Осы кезеңде кей адамдар шаршау, ұйқышылдық, көңілсіздік пен ештеңеге зауқы соқпау сияқты белгілерді жиі сезінеді. Күн сәулесінің азаюы адамның ұйқысына, белсенділігіне және эмоционалдық жағдайына әсер етуі мүмкін, деп хабарлайды MadeniPortal.kz.

Күзде көңіл-күй неге өзгереді?

Адам ағзасы жарық пен қараңғылықтың ауысуына бейімделіп жұмыс істейді. Күз келгенде күн қысқарып, таң кеш атады, ал кешке қараңғы ертерек түседі. Соның әсерінен адамның ұйқы мен сергектікке жауап беретін тәуліктік ырғағы өзгеруі мүмкін.

Күн сәулесінің азаюы ағзадағы көңіл-күй мен ұйқыға қатысы бар биологиялық процестерге де ықпал етеді. Мысалы, мелатонин ұйқы-ояу тәртібін реттеуге қатысса, серотонин көңіл-күйді реттеуге байланысты.

Сондықтан кей адам күзде өзін бұрынғыдан шаршаңқы сезініп, ұзағырақ ұйықтағысы келуі немесе күнделікті істерге деген қызығушылығы төмендеуі мүмкін.

Бұған қоса, салқын ауа райы адамдарды үйде көбірек отыруға, аз қозғалуға және достарымен сирек кездесуге итермелеуі мүмкін. Мұның бәрі эмоционалдық жағдайға әсер етеді.

Күзгі көңілсіздік пен депрессияның айырмашылығы қандай?

Күзде бірнеше күн көңіл-күйдің болмауы міндетті түрде аурудың белгісі емес. Кейде адам ауа райының өзгеруіне, шаршауға немесе күн тәртібінің ауысуына байланысты уақытша енжар болуы мүмкін.

Алайда көңілсіздік ұзақ уақытқа созылып, адамның жұмысына, оқуына немесе жақындарымен қарым-қатынасына әсер ете бастаса, оған мән берген жөн.

Маусымдық аффективті бұзылыс — белгілі бір мезгілде қайталанатын депрессия түрі. Оның қысқы түрінде белгілер көбіне күздің соңы мен қыс мезгілінде күшейіп, көктемде жеңілдейді.

Мұндай жағдайда адам:

* үнемі көңілсіз жүруі;
* бұрын ұнайтын істеріне қызығушылығын жоғалтуы;
* тез шаршауы;
* көп ұйықтауы;
* тәбетінің артуы;
* тәтті немесе көмірсуы көп тағамдарды көбірек қалауы;
* адамдармен араласудан қашуы;
* зейінін шоғырландыруы қиындауы;
* өзін дәрменсіз немесе үмітсіз сезінуі мүмкін.

Егер мұндай белгілер екі аптадан ұзақ уақыт сақталса немесе жағдай біртіндеп нашарлай берсе, маманға жүгінген дұрыс.

Күзде көңіл-күйді көтерудің 7 тәсілі

1. Күндіз далаға көбірек шығыңыз

Күзде күн сәулесі азайғанымен, күндізгі табиғи жарықты барынша пайдалану маңызды.

Мүмкіндік болса, түскі уақытта далаға шығып серуендеп қайтыңыз. Жұмыс немесе оқу кезінде ұзақ уақыт ғимарат ішінде отырсаңыз, үзіліс кезінде сыртқа шығып, бірнеше минут жүріп келгеннің өзі пайдалы әдетке айналуы мүмкін.

Әсіресе таңертең және түскі уақытта табиғи жарықта көбірек болған дұрыс.

2. Қозғалысты азайтпаңыз

Салқын түскенде спортпен айналысуды тоқтатып, үйде көбірек отыру оңай. Бірақ қозғалыстың азаюы енжарлықты күшейтуі мүмкін.

Күнделікті жаттығу үшін міндетті түрде спортзалға барудың қажеті жоқ. Мысалы:

* 20–30 минут жаяу жүру;
* таңертең жеңіл жаттығу жасау;
* баспалдақпен көбірек жүру;
* демалыс күндері серуендеу;
* үй жағдайында жаттығу жасауға болады.

Ең маңыздысы — қозғалысты тұрақты әдетке айналдыру.

3. Ұйқы режимін реттеңіз

Күзде таңертең төсектен тұру қиындауы мүмкін. Кей адамдар демалыс күндері ұзақ ұйықтап, жұмыс күндері ұйқының орнын толтыруға тырысады.

Алайда ұйқы тәртібін үнемі өзгерте беру ағзаның күнделікті ырғағына кері әсер етуі мүмкін.

Сондықтан жұмыс және демалыс күндері шамамен бір уақытта жатып, бір уақытта оянуға тырысқан жөн.

Ұйықтар алдында телефонға ұзақ қарауды да азайтқан дұрыс.

4. Тамақтануға назар аударыңыз

Көңіл-күй түскен кезде тәтті тағамдарға немесе фастфудқа деген тәбет артуы мүмкін. Әсіресе қыс мезгіліндегі маусымдық көңіл-күй бұзылыстарында көмірсуы көп тағамдарды қалау жиі кездеседі.

Сондықтан күнделікті мәзірде көкөніс, жеміс-жидек, ақуызға бай өнімдер мен пайдалы майлар болғаны дұрыс.

Тамақты өткізіп жібермей, күні бойы теңгерімді тамақтануға тырысыңыз.

5. Жақын адамдармен қарым-қатынасты үзбеңіз

Көңіл-күй түскен кезде адам ешкіммен сөйлескісі келмей, жалғыз қалуға тырысуы мүмкін.

Бірақ өзіңізді толық оқшаулау жағдайды қиындатуы ықтимал. Сондықтан достарыңызбен кездесуге, отбасыңызбен бірге уақыт өткізуге немесе жақын адамыңызға телефон шалуға уақыт бөліңіз.

Міндетті түрде үлкен кездесу ұйымдастырудың қажеті жоқ. Бірге серуендеу, кофе ішу немесе жай ғана әңгімелесу де жеткілікті.

6. Өзіңізге ұнайтын істерге уақыт бөліңіз

Күзде жұмыс пен күнделікті міндеттер көбейгенде адамның өзіне арналған уақыты азаюы мүмкін.

Сондықтан сүйікті хоббиіңізді кейінге қалдырмауға тырысыңыз. Кітап оқу, музыка тыңдау, фильм көру, тамақ дайындау, сурет салу немесе шығармашылықпен айналысу көңілді басқа нәрсеге аударуға көмектеседі.

Ең бастысы — «уақытым жоқ» деп өзіңізге ұнайтын нәрселерден толық бас тартпау.

7. Күзгі күн тәртібіңізді алдын ала жоспарлаңыз

Күзде қараңғы ерте түсетіндіктен, күн аяқталғандай сезім ертерек пайда болады. Мұндай кезде кешкі уақытты тек телефон қарап өткізбей, өзіңізге пайдалы шағын жоспар жасаған жөн.

Мысалы, жұмыстан кейін серуендеу, кітап оқу, жақын адаммен сөйлесу немесе сүйікті фильміңізді көруді жоспарлауға болады.

Күн тәртібінде жағымды істердің болуы маусымды жағымсыз эмоциялармен ғана байланыстырып алмауға көмектеседі.

Дәрумен ішу керек пе?

Күз келгенде бірден бірнеше дәрумен сатып алып, өз бетіңізше қабылдау міндетті емес.

D дәрумені мен маусымдық көңіл-күй арасындағы байланыс зерттеліп келеді. Кей адамдарда D дәруменінің жетіспеуі жалпы жағдайға әсер етуі мүмкін. Бірақ оның қоспа түрін қабылдау қажеттілігі әр адамда әртүрлі.

Сондықтан дәрумендерді, әсіресе жоғары мөлшерде, дәрігердің кеңесінсіз қабылдамаған дұрыс.

Жарық терапиясы деген не?

Маусымдық аффективті бұзылысты емдеуде жарық терапиясы қолданылуы мүмкін. Бұл әдісте күн сәулесін имитациялайтын арнайы жарық құрылғысы пайдаланылады.

Медициналық мақсатта қолданылатын жарық қораптарының жарықтығы әдетте 10 мың люкс шамасында болады. Кей емдеу жоспарларында мұндай жарық таңертең белгілі бір уақыт аралығында пайдаланылады.

Бірақ кез келген жарық шамы емдік құрал бола бермейді. Көз аурулары бар адамдарға немесе жарыққа сезімталдықты арттыратын дәрі қабылдайтындарға жарық терапиясы сәйкес келмеуі мүмкін.

Сондықтан мұндай әдісті қолданбас бұрын дәрігермен кеңескен дұрыс.