«Заң мен тәртіп» бәріне ортақ: Ақтөбеде авиация генералы пара алды деген күдікпен ұсталды

Қазақстанда Әуе қорғанысы күштері әскери институтының жоғары лауазымды офицерлері ұсталғаны белгілі болды. Тергеуге іліккендердің қатарында оқу орнының бастығы, авиация генерал-майоры Тимур Еспағамбетов пен институттың тағы бір аға офицері бар. Бұл оқиға мемлекет сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға және басшылардың жеке жауапкершілігін күшейтуге ерекше назар аударып отырған тұста болды, деп хабарлайды MadeniPortal.kz. 

Күдіктілер 12 қарашада Ақтөбеде ұсталған. Мәліметке сүйенсек, істі Ақтөбе облысы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаменті жүргізіп жатыр. Генерал-майор Тимур Еспағамбетов пара алды, ал екінші офицер Расул Исаходжаев пара берді деген күдікке ілінген.

Алдын ала мәлімет бойынша, іс әскери оқу орнына қызмет көрсететін коммерциялық ұйымның жұмысына қатысты болуы мүмкін. Алайда күдікке негіз болған жағдайлар, пара сомасы мен ықтимал келісімдердің мән-жайы ресми түрде жарияланған жоқ.

Жоғары лауазымды әскери қызметшілердің сыбайлас жемқорлық ісіне байланысты аталуы әскери мекемелердегі ішкі бақылау мен шаруашылық жұмыстарының ашықтығы мәселесіне назар аудартып отыр.

Әскери оқу орындарының мемлекеттік жүйедегі орны бөлек. Олар болашақ офицерлерді даярлаумен қатар, бюджет қаражатын жұмсайды, күнделікті жұмысын қамтамасыз ету үшін келісімшарттар жасасады және белгіленген талаптардың сақталуына жауап береді. Сондықтан мұндай мекемелердегі жемқорлыққа қатысты кез келген күдік мұқият әрі әділ тексерілуге тиіс.

“Заң мен тәртіп” - мемлекеттік басқарудың қағидаты

13 қарашада Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңесінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес пен “Заң мен тәртіп” қағидатын сақтау мәселелеріне тоқталды.

Мемлекет басшысы лауазым жоғарылаған сайын жауапкершілік те артатынын атап өтті. Қызметтік мәртебе, бұрынғы еңбегі немесе жеке байланыстары ешкімді заң алдындағы жауапкершіліктен босатпайды.

“Ешкім лауазымына, сіңірген еңбегіне немесе байланыстарына, соның ішінде туыстық байланыстарына қарамастан, өзіне заңнан тыс жеңілдік жасалады деп үміттенуге құқылы емес”, — деді Президент.

Бұл ұстаным әскери саладағы тергеулерге қатысты хабарларды бағалауда да маңызды. Генерал шені немесе жоғары лауазым заңда белгіленген тексеру мен тергеу рәсімдерінен босатпайды.

Сонымен бірге адамның ұсталғаны оның кінәсі дәлелденді дегенді білдірмейді. Нақты адамның қылмысқа кінәлі не кінәсіз екенін тек сот анықтайды.

Сыбайлас жемқорлық әлі де күрделі мәселе

Президент өз сөзінде елдегі сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарына қатысты статистиканы келтірді.

Жарияланған деректер бойынша, 2023–2025 жылдары жалпы сомасы 248 миллиард теңгеден асатын 3 168 сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығы анықталған. Ал 2026 жылдың он айында осы сипаттағы тағы 751 құқық бұзушылық тіркелген.

Бұл көрсеткіштер мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік секторда мәселенің әлі де өзекті екенін аңғартады.

Президент Үкімет пен бақылаушы органдарға 24 қарашаға дейін сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін едәуір азайту жөнінде ұсыныстар енгізуді тапсырды.

Бұл тергеудің әскери жүйе үшін мәні қандай?

Ақтөбедегі жағдай әскери мекемелердің ішкі бақылауы қаншалықты тиімді деген сұрақ туындатып отыр. Әсіресе сатып алу, тамақтандыруды ұйымдастыру, мердігер ұйымдармен келісімшарт жасасу және шаруашылық мәселелеріне қатысты шешім қабылдау тәртібі назар аударуды қажет етеді.

Егер болжамды заңбұзушылықтар туралы ақпарат расталса, нақты оқиғаның мән-жайын ғана емес, қолданыстағы бақылау тетіктерінің оған неге тосқауыл бола алмағанын да анықтау қажет болады.

Дегенмен әзірге әскери институтта жүйелі заңбұзушылықтар болғаны туралы қорытынды жасауға негіз болатын ресми мәлімет жарияланған жоқ.

“Заң мен тәртіп” қағидаты екі талаптың қатар орындалуын көздейді: дәлелденген құқық бұзушылық үшін жауапкершіліктің бұлтартпастығы және тергеуге қатысушылардың құқықтарын қатаң сақтау. Сондықтан Ақтөбедегі істің алдағы барысы тергеу нәтижесіне, жиналған дәлелдерге және сот шешімдеріне байланысты болады.

Мемлекеттік органдар істің мән-жайына құқықтық баға беріп, әскери оқу орындарының шаруашылық қызметіне бақылауды күшейту үшін қосымша шаралар қажет пе деген мәселені де анықтауға тиіс.

Осындай ұстаным ғана “Заң мен тәртіп” қағидатының орындалуын дабыралы ұстаулармен емес, қабылданған шешімдердің заңдылығы мен негізділігі арқылы бағалауға мүмкіндік береді.