Адамның есте сақтау қабілеті жас ұлғайған сайын неге өзгереді?

Кейде адамның бала кезінде болған оқиғалар есінде анық сақталып, ал кеше ғана айтылған ақпаратты ұмытып қалатыны бар. Жас ұлғайған сайын мұндай жағдайлар жиілей түсуі мүмкін. Бірі танысының атын есіне түсіре алмай қиналса, енді бірі бөлмеге не үшін кіргенін ұмытып қалады. Мұның барлығы мидың жұмысымен байланысты.

Адамның есте сақтау қабілеті өмір бойы бір қалыпта тұрмайды. Ол жасқа, ұйқыға, күйзеліске, күнделікті әдеттерге және мидың ақпаратты өңдеу ерекшеліктеріне байланысты өзгеріп отырады.

Неліктен бала кездегі оқиғалар жақсы есте қалады?

Балалық және жасөспірім шақта ми жаңа ақпаратты белсенді қабылдайды. Адам алғаш рет көрген, естіген немесе бастан өткерген дүниелеріне көбірек назар аударады. Сондықтан алғашқы сапар, мектептегі қызықты оқиға немесе балалық шақтағы ерекше сәттер ұзақ уақыт есте сақталуы мүмкін.

Ал есейген сайын күнделікті өмірде қайталанатын ақпарат көбейеді. Ми олардың барлығын бірдей ұзақ уақыт сақтай бермейді. Маңызды емес деп қабылданған мәліметтер біртіндеп ұмытылады.

Жас ұлғайған сайын мида не өзгереді?

Жас өте келе мидың кейбір қызметтері баяулауы мүмкін. Әсіресе жаңа ақпаратты тез қабылдау, бір мезетте бірнеше тапсырманы орындау және қажетті сөзді жылдам еске түсіру қиындайды.

Алайда бұл адамның бұрынғы білімін жоғалтады деген сөз емес. Мысалы, егде жастағы адамдар өмірлік тәжірибесі мен бұрыннан жинаған білімін ұзақ уақыт сақтай алады. Сондықтан кейбір ақпаратты еске түсіруге көбірек уақыт қажет болғанымен, оны түсіну және талдау қабілеті жақсы деңгейде қалуы мүмкін.

Неліктен кейде бөлмеге не үшін кіргенімізді ұмытып қаламыз?

Мұндай жағдай көп адамға таныс. Ғалымдар мұны кейде назардың басқа нәрсеге ауысуымен байланыстырады. Адам бір ойға алаңдап немесе басқа іске кірісіп кеткенде, бастапқы мақсаты уақытша есінен шығып кетуі мүмкін.

Бұл міндетті түрде есте сақтау қабілетінің нашарлағанын білдірмейді. Көбіне ми бір уақытта бірнеше ақпаратты өңдеуге тырысқанда осындай жағдай кездеседі.

Есте сақтау қабілетін не әлсіретеді?

Мидың жұмысына күнделікті әдеттер де әсер етеді. Мамандар есте сақтау қабілетіне кері ықпал етуі мүмкін факторлардың қатарына мыналарды жатқызады:

• Ұйқының жеткіліксіз болуы;
• Ұзақ уақыт күйзелісте жүру;
• Дене белсенділігінің аздығы;
• Дұрыс тамақтанбау;
• Кейбір созылмалы аурулар;
• Алкогольді шамадан тыс тұтыну.

Әсіресе ұйқының маңызы зор. Ұйқы кезінде ми күндіз алынған ақпаратты өңдеп, оның бір бөлігін ұзақ мерзімді жадқа бекітеді.

Есте сақтау қабілетін қалай жақсартуға болады?

Миды үнемі жаттықтыру есте сақтау қабілетін қолдауға көмектеседі. Ол үшін кітап оқу, жаңа тіл үйрену, логикалық тапсырмалар шешу, өлең жаттау және жаңа дағдыларды меңгеру пайдалы.

Сонымен қатар тұрақты ұйқы, серуендеу, дене белсенділігі және адамдармен араласу да мидың қалыпты жұмысына оң әсер етеді.

Айта кетейік, жастың ұлғаюына байланысты кейбір ақпаратты ұмыту қалыпты құбылыс болуы мүмкін. Бірақ ұмытшақтық күнделікті өмірге кедергі келтіріп, үдей түссе, оны тек жас ерекшелігімен байланыстыруға болмайды. Мұндай жағдайда дәрігерге қаралған жөн.